เมื่ออายุมากขึ้น ร่างกายย่อมมีการเปลี่ยนแปลงไปตามวัย รวมถึงการทำงานของไตที่อาจลดลงอย่างค่อยเป็นค่อยไป ผู้สูงอายุจำนวนไม่น้อยจึงมีความเสี่ยงต่อการเกิดโรคไต โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคประจำตัวอย่างเบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรือมีพฤติกรรมรับประทานอาหารรสเค็มเป็นประจำ
สิ่งที่น่ากังวลคือ โรคไตเรื้อรังมักไม่แสดงอาการชัดเจนในระยะแรก ทำให้หลายคนไม่รู้ตัวว่าการทำงานของไตกำลังลดลง จนกระทั่งโรคเข้าสู่ระยะที่รุนแรงมากขึ้น
การดูแลสุขภาพไตจึงไม่ใช่เรื่องของผู้ป่วยเท่านั้น แต่เป็นเรื่องที่ผู้สูงวัยและลูกหลานควรให้ความสำคัญตั้งแต่วันนี้ เพราะการป้องกัน การตรวจพบโรคตั้งแต่ระยะเริ่มต้น และการรักษาอย่างเหมาะสม สามารถช่วยชะลอการเสื่อมของไตและรักษาคุณภาพชีวิตให้ดีได้
บทความนี้ Hansa Channel จะพาไปทำความเข้าใจโรคไตในผู้สูงอายุ ตั้งแต่สาเหตุ อาการเตือน วิธีป้องกัน อาหารที่ควรระวัง ไปจนถึงแนวทางการรักษาและการดูแลผู้ป่วยในชีวิตประจำวัน
โรคไตคืออะไร? ทำไมผู้สูงอายุจึงต้องระวังเป็นพิเศษ
ไตเป็นอวัยวะสำคัญที่มีลักษณะคล้ายเมล็ดถั่ว อยู่บริเวณด้านหลังของช่องท้องทั้งสองข้าง โดยปกติคนเรามีไต 2 ข้าง ทำหน้าที่สำคัญหลายประการ ได้แก่
- กรองของเสียและสารส่วนเกินออกจากเลือด
- ขับน้ำส่วนเกินออกทางปัสสาวะ
- ควบคุมสมดุลน้ำ เกลือแร่ และกรดด่างในร่างกาย
- ช่วยควบคุมความดันโลหิต
- สร้างฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องกับการสร้างเม็ดเลือดแดง
- ช่วยควบคุมสมดุลแคลเซียมและฟอสฟอรัสเพื่อสุขภาพกระดูก
เมื่อไตทำงานผิดปกติ ของเสียและน้ำส่วนเกินอาจสะสมในร่างกาย ส่งผลให้เกิดปัญหาสุขภาพหลายอย่าง เช่น อาการบวม ความดันโลหิตสูง ภาวะโลหิตจาง และความผิดปกติของกระดูก
โรคไตเรื้อรังแตกต่างจากไตวายเฉียบพลันอย่างไร?
โรคไตสามารถแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มสำคัญ ได้แก่
1. โรคไตเรื้อรัง (Chronic Kidney Disease: CKD)
เป็นภาวะที่ไตได้รับความเสียหายหรือทำงานลดลงต่อเนื่องเป็นระยะเวลานาน โดยทั่วไปต้องมีความผิดปกติต่อเนื่องอย่างน้อย 3 เดือนจึงเข้าเกณฑ์โรคไตเรื้อรัง
สาเหตุที่พบได้บ่อย ได้แก่ โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง และโรคไตบางชนิด
2. ไตบาดเจ็บเฉียบพลัน (Acute Kidney Injury: AKI)
เป็นภาวะที่การทำงานของไตลดลงอย่างรวดเร็วภายในระยะเวลาสั้น ๆ อาจเกิดจากการขาดน้ำอย่างรุนแรง การติดเชื้อรุนแรง ความดันโลหิตต่ำ หรือผลข้างเคียงจากยาบางชนิด
ภาวะนี้อาจฟื้นตัวได้หากได้รับการรักษาสาเหตุอย่างทันท่วงที แต่บางกรณีอาจรุนแรงและเป็นอันตรายถึงชีวิตได้
ผู้สูงอายุจึงควรระวังทั้งโรคไตเรื้อรังและภาวะไตบาดเจ็บเฉียบพลัน โดยเฉพาะเมื่อเจ็บป่วย รับประทานอาหารได้น้อย หรือใช้ยาหลายชนิดร่วมกัน
สาเหตุและปัจจัยเสี่ยงของโรคไตในผู้สูงอายุ
โรคไตในผู้สูงอายุไม่ได้เกิดจากอายุที่เพิ่มขึ้นเพียงอย่างเดียว แต่มีหลายปัจจัยที่ส่งผลต่อการทำงานของไต
1. โรคเบาหวาน
ระดับน้ำตาลในเลือดที่สูงเป็นเวลานานสามารถทำลายหลอดเลือดขนาดเล็กภายในไต ส่งผลให้ไตกรองของเสียได้ลดลง และอาจมีโปรตีนรั่วออกมาในปัสสาวะ
ผู้สูงอายุที่เป็นเบาหวานจึงควรควบคุมระดับน้ำตาลตามเป้าหมายที่แพทย์กำหนด พร้อมตรวจการทำงานของไตเป็นประจำ
2. โรคความดันโลหิตสูง
ความดันโลหิตสูงทำให้หลอดเลือดที่ไปเลี้ยงไตได้รับความเสียหาย เมื่อไตทำงานลดลงก็อาจยิ่งส่งผลให้ความดันโลหิตสูงขึ้น เกิดเป็นวงจรที่ทำให้ไตเสื่อมเร็วขึ้น
การควบคุมความดันโลหิตจึงเป็นหนึ่งในหัวใจสำคัญของการป้องกันและชะลอโรคไต
3. การรับประทานอาหารเค็มเป็นประจำ
อาหารที่มีโซเดียมสูงทำให้ร่างกายเก็บน้ำมากขึ้น ส่งผลให้ความดันโลหิตสูงและเพิ่มภาระการทำงานของไต
อาหารที่ควรระวัง ได้แก่ บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป อาหารแปรรูป ไส้กรอก หมูยอ น้ำปลา ซีอิ๊ว น้ำปลาร้า อาหารหมักดอง และขนมขบเคี้ยวรสเค็ม
4. การใช้ยาแก้ปวดและสมุนไพรโดยไม่เหมาะสม
ยาแก้ปวดบางชนิด โดยเฉพาะกลุ่ม NSAIDs เช่น ibuprofen, diclofenac และ naproxen อาจส่งผลกระทบต่อไต โดยเฉพาะในผู้สูงอายุที่มีโรคไตอยู่แล้ว หรือมีภาวะขาดน้ำ
นอกจากนี้ สมุนไพร ยาชุด และผลิตภัณฑ์เสริมอาหารบางชนิดอาจมีส่วนผสมที่เป็นอันตรายต่อไต หรือมีปฏิกิริยากับยาประจำตัว
ผู้สูงอายุควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ยาและผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทุกครั้ง
5. ภาวะน้ำหนักเกินและขาดการออกกำลังกาย
น้ำหนักเกินและโรคอ้วนเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูง ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของโรคไตเรื้อรัง
การเคลื่อนไหวร่างกายอย่างสม่ำเสมอและควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในระดับเหมาะสมจึงช่วยลดความเสี่ยงได้
6. ประวัติครอบครัวและโรคประจำตัวอื่น ๆ
ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นโรคไตบางชนิด ผู้ที่เป็นโรคหัวใจ โรคเกาต์ หรือมีปัญหาทางเดินปัสสาวะ อาจมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้น ควรแจ้งประวัติให้แพทย์ทราบเพื่อวางแผนตรวจสุขภาพอย่างเหมาะสม
ข้อมูลปัจจัยเสี่ยงและการป้องกันสอดคล้องกับคำแนะนำของกรมอนามัยและกรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข ข่าวสารกรมอนามัย+1
อาการโรคไตในผู้สูงอายุที่ควรสังเกต
โรคไตเรื้อรังระยะแรกมักไม่มีอาการชัดเจน การสังเกตอาการเพียงอย่างเดียวจึงไม่สามารถใช้วินิจฉัยโรคได้ จำเป็นต้องตรวจเลือดและปัสสาวะร่วมด้วย
อย่างไรก็ตาม เมื่อไตทำงานลดลงมากขึ้น อาจพบอาการดังต่อไปนี้
1. ปัสสาวะผิดปกติ
- ปัสสาวะมีฟองมากและเป็นฟองอยู่นาน อาจสัมพันธ์กับโปรตีนรั่วในปัสสาวะ
- ปัสสาวะมีเลือดปน
- ปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน
- ปริมาณปัสสาวะลดลงผิดปกติ
อาการเหล่านี้อาจเกิดจากสาเหตุอื่นได้เช่นกัน จึงควรได้รับการตรวจหาสาเหตุที่แท้จริง
2. มีอาการบวม
ผู้ป่วยอาจมีอาการบวมบริเวณเท้า ข้อเท้า หน้าแข้ง หรือรอบดวงตา โดยเฉพาะเมื่อร่างกายมีการคั่งของน้ำและเกลือ
หากมีอาการบวมร่วมกับเหนื่อยหอบหรือหายใจลำบาก ควรรีบไปโรงพยาบาล
3. เหนื่อยง่ายและอ่อนเพลีย
ไตที่ทำงานลดลงอาจทำให้เกิดภาวะโลหิตจาง ส่งผลให้ผู้สูงอายุรู้สึกเหนื่อยง่าย ไม่มีแรง หรือทำกิจกรรมต่าง ๆ ได้น้อยลง
4. เบื่ออาหาร คลื่นไส้ หรือคันตามตัว
เมื่อโรคไตเข้าสู่ระยะรุนแรง ของเสียที่สะสมในร่างกายอาจทำให้เกิดอาการเบื่ออาหาร คลื่นไส้ อาเจียน หรือคันตามผิวหนัง
5. ความดันโลหิตสูงควบคุมยาก
ไตมีบทบาทในการควบคุมความดันโลหิต หากไตทำงานผิดปกติ ความดันอาจสูงขึ้นหรือควบคุมได้ยาก แม้รับประทานยาตามแพทย์สั่งแล้ว
ข้อควรจำ: ผู้สูงอายุที่มีเบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรืออายุ 60 ปีขึ้นไป ควรพูดคุยกับแพทย์เรื่องการตรวจคัดกรองโรคไต แม้ยังไม่มีอาการผิดปกติ
ข้อมูลอาการเตือนและความสำคัญของการตรวจพบโรคตั้งแต่ระยะต้น อ้างอิงคำแนะนำของกรมการแพทย์ Moph
วิธีป้องกันโรคไตในผู้สูงอายุ เริ่มต้นได้จากชีวิตประจำวัน
การป้องกันโรคไตไม่จำเป็นต้องเริ่มจากการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ แต่สามารถเริ่มจากพฤติกรรมเล็ก ๆ ที่ทำได้อย่างต่อเนื่อง
1. ลดเค็ม ลดโซเดียม
หนึ่งในวิธีดูแลไตที่สำคัญที่สุดคือการลดอาหารที่มีโซเดียมสูง
แนวทางง่าย ๆ ได้แก่
- ชิมอาหารก่อนปรุงเพิ่ม
- ลดการเติมน้ำปลา ซีอิ๊ว และเกลือ
- เลือกอาหารสดแทนอาหารแปรรูป
- ลดการรับประทานอาหารหมักดอง
- อ่านฉลากโภชนาการก่อนซื้ออาหาร
- เลือกผลิตภัณฑ์ที่มีโซเดียมต่ำกว่าเมื่อมีตัวเลือก
สำหรับผู้ใหญ่ทั่วไป กรมอนามัยแนะนำให้จำกัดโซเดียมไม่เกินประมาณ 2,000 มิลลิกรัมต่อวัน แต่ผู้ป่วยโรคไตบางรายอาจต้องมีเป้าหมายเฉพาะตามคำแนะนำของแพทย์หรือนักกำหนดอาหาร ข่าวสารกรมอนามัย
2. ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด
ผู้สูงอายุที่เป็นเบาหวานควรรับประทานยาอย่างสม่ำเสมอ ตรวจระดับน้ำตาลตามแผน และปรับอาหารให้เหมาะสม
ไม่ควรงดอาหารหรือปรับยาเอง เพราะอาจทำให้ระดับน้ำตาลต่ำหรือสูงเกินไปได้
3. ควบคุมความดันโลหิต
ควรวัดความดันโลหิตเป็นประจำและจดบันทึกผลเพื่อนำไปให้แพทย์ดู
ผู้สูงอายุที่มีอาการเวียนศีรษะหรือหน้ามืดเมื่อเปลี่ยนท่า ควรแจ้งแพทย์ เพราะเป้าหมายความดันโลหิตและการปรับยาต้องคำนึงถึงความปลอดภัยและโรคร่วมด้วย
4. ดื่มน้ำให้เหมาะสมกับร่างกาย
การดื่มน้ำเพียงพอช่วยป้องกันภาวะขาดน้ำ ซึ่งอาจส่งผลให้ไตบาดเจ็บเฉียบพลันได้
อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ผู้ป่วยโรคไตทุกคนต้องดื่มน้ำมาก ๆ ผู้ที่มีไตเสื่อมระยะรุนแรง หัวใจล้มเหลว หรือมีภาวะน้ำเกิน อาจต้องจำกัดปริมาณน้ำตามคำแนะนำของแพทย์
ผู้สูงอายุควรสอบถามแพทย์ว่าตนเองควรดื่มน้ำวันละเท่าไร ไม่ควรใช้สูตรเดียวกับทุกคน
5. ออกกำลังกายอย่างเหมาะสม
การเดินช้า ๆ เดินเร็วตามความสามารถ ปั่นจักรยานอยู่กับที่ หรือบริหารร่างกายเบา ๆ ช่วยควบคุมน้ำหนัก ความดันโลหิต และระดับน้ำตาล
ผู้สูงอายุควรเลือกกิจกรรมที่เหมาะกับสภาพร่างกาย เริ่มจากระยะเวลาสั้น ๆ และเพิ่มตามความสามารถ โดยหลีกเลี่ยงการออกกำลังกายหนักเกินไปจนเกิดภาวะขาดน้ำ
6. ตรวจสุขภาพและตรวจการทำงานของไต
การตรวจสุขภาพเป็นประจำช่วยให้พบความผิดปกติก่อนเกิดอาการรุนแรง โดยเฉพาะในกลุ่มเสี่ยง
การตรวจที่สำคัญ ได้แก่
- ตรวจเลือดเพื่อวัดค่า Creatinine และคำนวณ eGFR
- ตรวจปัสสาวะเพื่อหาโปรตีนหรืออัลบูมินรั่ว
- ตรวจความดันโลหิต
- ตรวจระดับน้ำตาลในเลือด
ผู้ที่มีเบาหวานหรือความดันโลหิตสูงควรสอบถามแพทย์ถึงความถี่ในการตรวจที่เหมาะสมกับตนเอง Government of Thailand+1
อาหารสำหรับผู้สูงอายุที่ต้องการดูแลสุขภาพไต
อาหารเป็นส่วนสำคัญในการดูแลสุขภาพไต แต่ผู้สูงอายุแต่ละคนอาจมีความต้องการสารอาหารแตกต่างกัน โดยเฉพาะผู้ที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคไตเรื้อรังแล้ว
อาหารที่ควรเลือกรับประทาน
1. ผักและผลไม้สด
เลือกผักและผลไม้หลากหลายชนิดตามความเหมาะสมกับสุขภาพ โดยเน้นอาหารสดแทนอาหารแปรรูป
อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยโรคไตบางระยะอาจมีระดับโพแทสเซียมในเลือดสูง จึงต้องเลือกชนิดและปริมาณผักผลไม้ตามคำแนะนำของแพทย์
2. โปรตีนในปริมาณเหมาะสม
เลือกแหล่งโปรตีน เช่น ปลา ไข่ เนื้อสัตว์ไม่ติดมัน และเต้าหู้ โดยรับประทานในปริมาณที่เหมาะสมกับการทำงานของไต
ผู้สูงอายุไม่ควรลดโปรตีนเองมากเกินไป เพราะอาจทำให้กล้ามเนื้อลดลง เกิดภาวะขาดสารอาหาร และอ่อนแรงได้
3. ข้าวและธัญพืช
เลือกรับประทานข้าวและธัญพืชในปริมาณเหมาะสมกับความต้องการพลังงาน โดยผู้ป่วยโรคไตบางรายอาจต้องพิจารณาปริมาณฟอสฟอรัสและโพแทสเซียมร่วมด้วย
อาหารที่ควรระวัง
| ประเภทอาหาร | เหตุผลที่ควรระวัง |
|---|---|
| อาหารเค็มจัด | เพิ่มภาระควบคุมโซเดียมและน้ำ |
| อาหารแปรรูป | มักมีโซเดียมสูง |
| เครื่องดื่มหวาน | เพิ่มความเสี่ยงต่อโรคเบาหวานและน้ำหนักเกิน |
| อาหารโปรตีนสูงมาก | อาจไม่เหมาะกับผู้ป่วยโรคไตบางระยะ |
| อาหารที่มีโพแทสเซียมสูง | ต้องระวังในผู้ป่วยที่มีโพแทสเซียมในเลือดสูง |
| อาหารที่มีฟอสฟอรัสสูง | อาจต้องจำกัดในผู้ป่วยโรคไตบางระยะ |
สำคัญ: ผู้ป่วยโรคไตไม่จำเป็นต้องงดอาหารทุกชนิดที่กล่าวมา การจำกัดอาหารควรพิจารณาจากระยะโรค ผลตรวจเลือด ภาวะโภชนาการ และคำแนะนำจากทีมรักษา
โรคไตในผู้สูงอายุรักษาได้หรือไม่?
คำตอบคือ โรคไตบางชนิดสามารถรักษาให้การทำงานของไตฟื้นตัวได้ ส่วนโรคไตเรื้อรังส่วนใหญ่มุ่งเน้นการชะลอความเสื่อมและป้องกันภาวะแทรกซ้อน
แนวทางการรักษาขึ้นอยู่กับสาเหตุและระยะของโรค
1. รักษาสาเหตุของโรคไต
หากเกิดจากการขาดน้ำ การติดเชื้อ หรือการอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ แพทย์จะรักษาสาเหตุที่ทำให้ไตทำงานผิดปกติ
ในกรณีไตบาดเจ็บเฉียบพลัน หากได้รับการรักษาอย่างเหมาะสมและรวดเร็ว ไตอาจฟื้นตัวได้
2. ใช้ยาชะลอการเสื่อมของไต
แพทย์อาจพิจารณาใช้ยาบางกลุ่ม เช่น ยาควบคุมความดันโลหิต ยาที่ช่วยลดโปรตีนรั่วในปัสสาวะ หรือยาที่ช่วยลดความเสี่ยงของการเสื่อมของไตในผู้ป่วยที่เข้าเกณฑ์
การเลือกใช้ยาต้องพิจารณาจากผลตรวจ โรคร่วม และยาที่ผู้ป่วยใช้อยู่
3. ควบคุมโรคประจำตัว
การควบคุมเบาหวาน ความดันโลหิตสูง และโรคหัวใจ เป็นส่วนสำคัญในการลดโอกาสที่ไตจะเสื่อมลงอย่างรวดเร็ว
4. รักษาภาวะแทรกซ้อน
ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังอาจมีภาวะโลหิตจาง ความผิดปกติของเกลือแร่ หรือปัญหาสุขภาพกระดูก แพทย์อาจให้การรักษาเฉพาะตามผลตรวจและอาการ
5. การบำบัดทดแทนไต
หากไตเสื่อมเข้าสู่ระยะรุนแรงจนไม่สามารถรักษาสมดุลของร่างกายได้เพียงพอ อาจต้องพิจารณาการรักษาทดแทนไต ได้แก่
- การฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม ช่วยกรองของเสียและน้ำส่วนเกินออกจากเลือด
- การล้างไตทางช่องท้อง ใช้เยื่อบุช่องท้องเป็นตัวช่วยแลกเปลี่ยนของเสียและน้ำ
- การปลูกถ่ายไต เป็นทางเลือกสำหรับผู้ป่วยที่เหมาะสมและสามารถเข้ารับการผ่าตัดได้
การเลือกวิธีรักษาควรพิจารณาร่วมกันระหว่างผู้ป่วย ครอบครัว และทีมแพทย์ โดยคำนึงถึงสุขภาพโดยรวม ความต้องการ และคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย+1
ลูกหลานควรดูแลผู้สูงอายุที่เป็นโรคไตอย่างไร?
การดูแลผู้สูงอายุที่เป็นโรคไตไม่ใช่เพียงการจัดอาหารหรือพาไปโรงพยาบาล แต่ยังรวมถึงการดูแลด้านจิตใจและการใช้ชีวิตประจำวัน
สิ่งที่ลูกหลานสามารถช่วยได้
- ช่วยจัดยาและติดตามการใช้ยา ตรวจสอบว่าผู้สูงอายุรับประทานยาตามแพทย์สั่ง และไม่ซื้อยาเพิ่มเติมเอง
- ช่วยวางแผนอาหาร ลดเค็ม เลือกอาหารสด และปรึกษานักกำหนดอาหารเมื่อจำเป็น
- ช่วยติดตามสุขภาพ จดบันทึกความดันโลหิต น้ำหนัก อาการบวม และผลตรวจสุขภาพ
- พาไปพบแพทย์ตามนัด เพื่อประเมินการทำงานของไตและปรับแผนรักษา
- ให้กำลังใจและรับฟัง เปิดโอกาสให้ผู้สูงอายุมีส่วนร่วมในการตัดสินใจเรื่องสุขภาพของตนเอง
การดูแลที่ดีควรช่วยให้ผู้สูงอายุรู้สึกมั่นใจและยังคงมีความสุขกับชีวิต ไม่ใช่ทำให้รู้สึกว่าตนเองเป็นภาระของครอบครัว
สัญญาณอันตรายที่ควรรีบไปโรงพยาบาล
หากผู้สูงอายุมีอาการต่อไปนี้ ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์โดยเร็ว
- ปัสสาวะลดลงอย่างชัดเจนหรือไม่ปัสสาวะ
- หายใจลำบากหรือเหนื่อยหอบมาก
- บวมเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว
- ซึม สับสน หรือหมดสติ
- อาเจียนมาก รับประทานอาหารหรือน้ำไม่ได้
- มีไข้ร่วมกับอาการปัสสาวะผิดปกติหรือปวดบริเวณสีข้าง
หากมีอาการรุนแรง เช่น หายใจลำบากมาก หมดสติ หรือเจ็บหน้าอก ควรเรียกบริการฉุกเฉินทันที
สรุป: ดูแลไตตั้งแต่วันนี้ เพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีในวัยสูงอายุ
โรคไตในผู้สูงอายุเป็นปัญหาสุขภาพที่ควรให้ความสำคัญ เพราะอาจไม่แสดงอาการในระยะแรก แต่สามารถส่งผลต่อสุขภาพและคุณภาพชีวิตได้ในระยะยาว
การลดอาหารเค็ม ควบคุมเบาหวานและความดันโลหิต หลีกเลี่ยงการใช้ยาโดยไม่จำเป็น ออกกำลังกายอย่างเหมาะสม และตรวจสุขภาพไตเป็นประจำ เป็นแนวทางสำคัญที่ช่วยลดความเสี่ยงและชะลอการเสื่อมของไต
สำหรับผู้สูงอายุที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคไตแล้ว การดูแลอย่างต่อเนื่องและการรักษาที่เหมาะสมสามารถช่วยให้ใช้ชีวิตได้อย่างมีคุณภาพ
สุขภาพไตที่ดีเริ่มต้นได้จากการดูแลตัวเองในทุกวัน และกำลังใจจากครอบครัวก็เป็นส่วนสำคัญที่ช่วยให้ผู้สูงวัยมีความสุขและมั่นใจในการใช้ชีวิต
หมายเหตุ: บทความนี้จัดทำเพื่อให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช้แทนการวินิจฉัยหรือคำแนะนำเฉพาะบุคคลจากแพทย์